144 Hz veya 240 Hz bir monitör almak, onu o hızda kullandığınız anlamına gelmez. Windows'un yenileme hızını 60 Hz'de bırakması, kablonun yüksek hızı taşıyamaması ya da monitörün ekran kartı yerine anakarta takılı olması çok yaygındır. Bu üç hatanın her biri, sistemin ürettiği FPS'in büyük kısmını ekranda göremediğiniz anlamına gelir. Bu rehberde önce bunları düzeltiyoruz, sonra DLSS, FSR ve XeSS arasında nasıl seçim yapacağınızı anlatıyoruz.
Yenileme hızını kontrol edin
- Ayarlar → Sistem → Ekran → Gelişmiş ekran sayfasını açın.
- Birden fazla monitörünüz varsa üstteki listeden doğru ekranı seçin.
- "Yenileme hızı seçin" listesinden monitörünüzün desteklediği en yüksek değeri seçin.
Listede beklediğiniz değer yoksa sorun genellikle kablo veya bağlantı noktasıdır. Bazı monitörlerde en yüksek hız yalnızca monitörün kendi menüsünde bir "overclock" seçeneği açıldığında görünür.
Oyunların bir kısmı kendi ayarlarında ayrı bir yenileme hızı seçeneği sunar. Windows'ta doğru değeri seçtikten sonra oyun içindeki görüntü ayarlarında da aynı değerin seçili olduğunu kontrol edin.
Kablo ve bağlantı noktası
- DisplayPort yüksek yenileme hızları için en güvenilir seçimdir. Monitörünüzün kutusundan çıkan DisplayPort kablosunu kullanın.
- HDMI sürüme bağlıdır. HDMI 1.4, 1080p'de çoğu zaman 120 Hz ile sınırlıdır. 1440p 144 Hz ve üstü için HDMI 2.0, 4K yüksek hız için HDMI 2.1 gerekir. Hem kablonun hem de iki uçtaki bağlantı noktasının bu sürümü desteklemesi gerekir.
- Dönüştürücüler (DisplayPort'tan HDMI'ya gibi) ve ucuz uzatma kabloları yüksek hızı ve değişken yenileme hızını çoğu zaman taşımaz.
Monitör ekran kartına mı, anakarta mı takılı?
Harici ekran kartı olan bir masaüstünde monitör kablosu kasanın arkasındaki üst bölümdeki anakart çıkışına takılıysa görüntü işlemcinin dahili grafiğinden gelir. Bu durumda ya oyun dahili grafikte çalışır ve FPS çok düşük olur ya da harici kart görüntüyü dahili grafiğe kopyalar. Bu da ek gecikme ve FPS kaybı demektir. İşlemcinizde dahili grafik yoksa anakart çıkışı hiç görüntü vermez.
Doğru yer, kasanın arkasında daha aşağıda, yatay sıralı çıkışların bulunduğu ekran kartı panelidir. Quartiy'nin performans tanısı, monitörün dahili grafiğe bağlı olduğunu ve harici kartın boşta beklediğini tespit edip kritik bulgu olarak gösterir.
Yenileme hızının doğru çalıştığını test edin
Tarayıcıda testufo.com sayfasını açın. Sayfa, ekranınızın gerçek yenileme hızını ve kare atlaması olup olmadığını gösterir. Hareketli test görüntüsü 60 Hz ile 144 Hz arasındaki farkı da çıplak gözle görmenizi sağlar. Monitör menüsünde (OSD) çoğu zaman gerçek giriş sinyalini gösteren bir "bilgi" sayfası da bulunur.
Monitör menüsündeki önemli ayarlar
- Overdrive / Tepki süresi: Piksellerin renk değiştirme hızını artırır. Orta seviye genellikle en iyisidir. En yüksek seviye, hareket eden nesnelerin arkasında parlak bir hale (ters gölgelenme) bırakabilir.
- Adaptive-Sync / FreeSync / G-Sync uyumlu mod: Değişken yenileme hızı için monitör menüsünde açık olmalıdır. Sürücüde ayrıca etkinleştirilir. Kurulumu input lag rehberinde anlatılıyor.
- Dinamik kontrast ve "eco" modları: Görüntü işleme ekleyebilir. Oyun için kapalı tutun.
DLSS, FSR ve XeSS: ne işe yarar?
Üçü de aynı fikre dayanır: oyunu daha düşük bir iç çözünürlükte çizip ekran çözünürlüğüne akıllı bir algoritmayla büyütmek. Ekran kartı daha az piksel çizdiği için FPS artar. Ama bu yalnızca ekran kartı tavandayken işe yarar. İşlemci darboğazındaysanız ölçekleme FPS getirmez, sadece görüntüyü yumuşatır. Hangi darboğazda olduğunuzu FPS düşüşü rehberindeki testle anlayabilirsiniz.
- NVIDIA DLSS: Yalnızca GeForce RTX kartlarda çalışır. Yapay zekâ tabanlı büyütmesi genellikle en iyi görüntü kalitesini verir.
- AMD FSR: Çoğu ekran kartında çalışır. Sürüm 1 ve 2/3 çok farklıdır. Oyun hangi sürümü destekliyorsa en yenisini seçin. FSR 4, belirli yeni Radeon kartlarda yapay zekâ tabanlı çalışır.
- Intel XeSS: Intel Arc kartlarda en iyi sonucu verir, diğer kartlarda da daha basit bir yoldan çalışır.
Hangi kalite modu?
- Kalite (Quality): İç çözünürlük ekranın yaklaşık üçte ikisi. 1440p ve 4K'da çoğu zaman yerel çözünürlüğe çok yakın görünür.
- Dengeli (Balanced) ve Performans: Daha fazla FPS, daha fazla yumuşama. 1080p ekranda Performans modu belirgin bulanıklık yapabilir.
- 1080p ekranda ölçekleme kazancı daha sınırlıdır, çünkü iç çözünürlük zaten düşüktür. 1440p ve 4K'da çok daha verimlidir.
Kare oluşturma (Frame Generation) hakkında
DLSS Kare Oluşturma ve FSR Frame Generation, gerçek karelerin arasına tahmin edilmiş kareler ekler. Sayaçta FPS artar ve hareket akıcı görünür. Ama girdiye tepki veren kare sayısı artmaz, gecikme bir miktar yükselir. Tek oyunculu, sinematik oyunlarda faydalıdır. Rekabetçi nişancılarda önerilmez. Temel FPS zaten düşükse (60'ın altı) yapay kareler hatalı görünebilir ve gecikme artışı hissedilir.
Hızlı kontrol listesi
- Monitör kablosu ekran kartı çıkışına takılı.
- Windows'ta en yüksek yenileme hızı seçili, testufo doğruluyor.
- Yüksek hız için DisplayPort veya yeterli sürümde HDMI kullanılıyor.
- VRR monitörde ve sürücüde açık, FPS yenileme hızına uygun sınırlı.
- Ölçekleme yalnızca ekran kartı tavandayken kullanılıyor, önce Kalite modu deneniyor.
Yüksek FPS'e rağmen oyun akıcı değilse kare süresine bakın: stutter ve kare süresi rehberi. Quartiy'nin ekran ve bağlantı tanısı tüm paketlerde bulunur. Ayrıntılar karşılaştırma sayfasında.